Değersizliğin Mükemmel Maskesi: Çocukluk Yıllarından Kalan Aşırı Uyumluluk - Psk. Vedat Aras

Değersizliğin Mükemmel Maskesi: Çocukluk Yıllarından Kalan Aşırı Uyumluluk

Psikoterapi pratiklerinde sıkça karşılaştığımız “aşırı uyumluluk” davranışı, bireyin çevresine sunduğu bir iyilik hâlinden ziyade, derinlerdeki değersizlik duygusuna karşı geliştirdiği bilinçdışı bir savunma mekanizmasıdır. Çocukluk döneminde öz değerini olduğu gibi kabul görerek inşa edemeyen birey, sevgiyi ve kabulü “sorun çıkarmama” şartına bağlar. Bu öğrenme denkleminde çocuk, kendi ihtiyaçlarını gizleyip ötekinin beklentilerine kusursuzca uyum sağladığında güvende kalacağını, aksi takdirde reddedileceğini öğrenir. Zihinde kurulan bu “uyum sağlarsam değerliyim, hayır dersem terk edilirim” kabulü, değersizlik hissinin yarattığı varoluşsal kaygıyı yatıştırmak için sığınılan en temel koruma kalkanına dönüşür.

Bu örüntünün yetişkinlikte de aynen devam etmesinin arkasındaki en kritik faktör, çocukluktaki bilişsel ve duygusal olgunlaşmamışlıktır. Küçük bir çocuk, anne babasının sevgisizliğini veya ihmalini kendi yetersizliğinin bir sonucu olarak yorumlar; bu, çocuğun benlik algısını koruma biçimidir. Ancak problem şuradadır: Çocuklukta geliştirilen bu hayatta kalma stratejisi, büyüdükçe doğru bir mantık ve nedensellik süzgecinden geçirilmez. Tıpkı küçük yaşta kazanılması gereken bir psikomotor becerinin (örneğin bisiklete binmek veya yazı yazmak) yeterli alıştırma ve doğru kas koordinasyonu geliştirilmediğinde güdük kalması gibi, bireyin “kendi sınırlarını çizme” ve “öz değerini dış onaydan bağımsız kılma” duygusal becerisi de gelişmeden kalır. Duygusal kaslar atıl kaldıkça, çocukça mantık yetişkin zihnine sızmaya devam eder.

Sonuç olarak birey, çocukken kurduğu o ilkel denklemi yetişkin dünyasında da sorgulamadan sürdürür. Fiziksel olarak büyümüş, sosyal unvanlar kazanmış olsa da, ilişkilerinde otomatik olarak çocukluktaki o “aşırı uyumlu” moda geçer. Kendi sınırlarını feda ederek başkalarını memnun etmeye çalışmak, yetişkinlikte ilişkileri yöneten işlevsiz bir alışkanlığa dönüşür. Uzun yıllar boyunca doğru bir mantık süzgecinden geçirilmeyen bu davranış, öz değersizliği iyileştirmediği gibi her “evet” yanıtında bireyin kendi varlığını biraz daha silikleştirir. İyileşme ise ancak çocuklukta ezberlenen bu eski denklemin farkına varıp, yetişkin zihniyle yeni ve sağlıklı sınırlar inşa etmekle başlar.

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana